Knack onderzocht kantinevoeding

Veel Vlamingen doen er alles aan om zo gezond mogelijk te eten, maar die trend lijkt nog niet echt doorgedrongen in grootkeukens, zo stelt het magazine Knack vast na een onderzoek bij scholen, bedrijven en woonzorgcentra: in kantines over heel Vlaanderen worden te veel vlees en zoete desserts opgediend en te weinig groenten en fruit. 

De enquête

Tussen 11 en 25 februari nam Knack contact op met scholen, woonzorgcentra en bedrijven uit alle Vlaamse provincies met het verzoek onze online vragenlijst in te vullen en het menu van die week door te sturen. Uiteindelijk werkten 46 middelgrote en grote bedrijven uit heel uiteenlopende sectoren aan de steekproef mee. Scholen en woonzorgcentra waren minder makkelijk te overtuigen. 18 scholen uit het lager en secundair onderwijs en van de verschillende onderwijsnetten vulden de vragenlijst in. Ook 18 woonzorgcentra, zowel publieke als private instellingen, werkten mee. 
De steekproef is geen wetenschappelijk onderzoek, maar geeft wel een aantal duidelijke tendensen aan. Experts wijzen er ook op dat vooral organisaties die al inspanningen leveren op het vlak van voeding geneigd zullen zijn geweest om mee te werken. Met andere woorden: wellicht is de werkelijke situatie slechter.
Gehaktbrood met appelmoes en gekookte aardappelen. Hamrolletjes in kaassaus. Fishsticks met puree en spinazie. Balletjes in tomatensaus met frieten. Het is maar een greep uit de gerechten die opvallend vaak in Vlaamse kantines worden opgediend. Niet per se gezond, maar wel populair. En uiteindelijk is dat wat bedrijven, scholen en woonzorgcentra willen: maaltijden die zo veel mogelijk mensen lusten, bestellen en opeten. Serveren ze uitgesproken gezonde maar minder gesmaakte gerechten, dan is de kans groot dat ze veel moeten weggooien en er – in het geval van scholen en bedrijven – zelfs geld op toeleggen. Daarom is de evenwichtige samenstelling van zo’n kantinemaaltijd doorgaans van ondergeschikt belang, zo geeft het onderzoek aan. 
Het onderzoek toont duidelijk aan dat de gewoonte om tussen de middag warm te eten in de school- of bedrijfskantine nog altijd wijdverspreid is. Haast alle deelnemende scholen hebben een cafetaria, en meer dan 8 op de 10 bieden warme maaltijden aan. Een derde van de scholen geeft aan dat de maaltijden binnenshuis worden klaargemaakt – al dan niet door een cateraar – of worden opgewarmd (komende van een andere – centrale – keuken of van een cateraar. 
Van de bevraagde bedrijven biedt 43 procent een warme lunch aan, waarbij veel afhangt van de ligging van het bedrijf (stedelijk versus industriegebied). 

Creatief met groenten 

Vooral woonzorgcentra hanteren duidelijke richtlijnen voor de samenstelling van de maaltijden die ze opdienen. Zo goed als allemaal hebben ze vastgelegd hoeveel gram groenten en vlees er gemiddeld in moet zitten. Bij bedrijven is dat 50 procent, bij scholen 40. Daarom heeft het Vlaams Instituut Gezond Leven een schoolmaaltijdengids uitgegeven. Maar bijlange niet alle scholen uit de enquête houden rekening met de aanbevelingen die daarin staan. Zo serveert bijna een op de drie minder dan 100 gram groenten per maaltijd, en dat is te weinig, zelfs voor een kleuter. Veel scholen willen de groenteporties niet vergroten omdat ze denken dat ze dan veel eten zullen moeten weggooien, concluderen de onderzoekers. 
Bedrijven en woonzorgcentra doen het op dat vlak beter. In meer dan de helft van de deelnemende bedrijven en één op de vier woonzorgcentra wordt minstens 150 gram groenten opgeschept. Zo’n groenteportie wordt soms wel erg creatief ingevuld. Uit de weekmenu’s die de deelnemers aan de enquête hebben toegestuurd, blijkt dat de enige groenten die op sommige dagen in woonzorgcentra, scholen en bedrijven op het menu staan in de saus gezocht moeten worden. Bij stoofvlees, een koninginnenhapje of spaghetti bolognaise, bijvoorbeeld. 

Aan vlees geen gebrek

Wat vlees betreft, spannen de bedrijfskantines de kroon: de overgrote meerderheid schotelt het personeel meer dan de aangeraden 100 gram voor. Meer dan één op de drie serveert zelfs meer dan 150 gram. Ook scholen schotelen hun leerlingen haast systematisch meer vlees dan de aangeraden 100 gram voor. Zelfs in Vlaamse woonzorgcentra krijgen mensen grote lappen vlees op hun bord. Het is wél de component van de maaltijd die het vaakst blijft liggen, wat vooral komt omdat veel ouderen met gebitsproblemen en een verminderde speekselproductie kampen, en daardoor het vlees maar moeilijk gekauwd krijgen.  
Eén ding hebben zo goed als alle rusthuisbewoners, scholieren en werknemers gemeen: ze zijn dol op frieten. Vandaar dat de Vlaamse gewoonte om eens per week frieten op het menu te zetten, wordt doorgetrokken in álle woonzorgcentra, 80 procent van de scholen en 57 procent van de bedrijven.

Vleesloos?

Behoorlijk nieuw is dat er in steeds meer kantines vegetarische alternatieven worden aangeboden. In 50 procent van de bevraagde scholen, 71 procent van de bedrijven en 94 procent van de woonzorgcentra kun je zo’n maaltijd bestellen. In de meeste gevallen wordt het vlees vervangen door een groenteburger of een vegetarische schnitzel. Ook andere speciale maaltijden, van lactose- of glutenvrij tot halal en koosjer, zouden in opmars zijn, zo stellen de onderzoekers.

Pudding en tiramisu 

In nogal wat kantines krijg je bij een warme maaltijd een dessert, of kun je er een kopen. In de helft van de bedrijven kan het personeel elke dag van de week voor een zoet dessert kiezen, zoals pudding of tiramisu. Opvallend is dat nog meer bedrijfsrestaurants elke dag fruit aanbieden, wat goed is voor het imago van het bedrijf én ook fiscaal aftrekbaar is.  
In de cafetaria van scholen is er minder vaak fruit te vinden: hoogstens een paar dagen per week. Nochtans raadt de schoolmaaltijdengids aan om één dag op de twee fruit als dessert te geven en de rest van de tijd zuiveldesserts, zoals fruityoghurt. 
In woonzorgcentra worden meestal maar een paar dagen per week zoete desserts aangeboden. Niet dat rusthuisbewoners op dat vlak iets tekortkomen, want haast allemaal hebben ze op hun kamer een kast vol koekjes en pralines. Fruit staat maar in één op de tien woonzorgcentra dagelijks op het menu. 

Drank- en snackautomaten? 

Niet alleen in kantines lonkt de verleiding. In veel scholen en bedrijven staan ook allerlei drank- en snackautomaten. Die zie je ook wel in woonzorgcentra, maar daar worden ze voornamelijk door bezoekers en personeelsleden gebruikt. In de overgrote meerderheid van de middelgrote en grote bedrijven die aan de steekproef meewerkten, staat een frisdrankautomaat en bijna de helft heeft een snackautomaat.
Uit de Vlaamse scholen zijn de frisdrankautomaten ondertussen haast verdwenen. Zeker uit basisscholen, waar er nooit veel hebben gestaan omdat zulke jonge kinderen toch geen geld op zak hebben. In secundaire scholen stonden er een paar jaar geleden nog vele honderden automaten, maar dat aantal loopt steeds verder terug. Vooral sinds de Vlaamse overheid, de onderwijskoepels en de voedingsindustrie twee jaar geleden hebben afgesproken om gesuikerde frisdranken tegen het schooljaar 2020-2021 uit scholen te weren. 

Meer fruit en frisdrank in Franstalig België

Ook in Franstalige kantines krijg je vaak te veel vlees en te weinig groenten voorgeschoteld. Dat blijkt uit een soort-gelijk onderzoek dat het Franstalige zusterblad van Knack – Le Vif/L’Express – begin februari uitvoerde bij scholen, bedrijven en woonzorgcentra in Wallonië en Brussel. In 65 procent van de scholen en de bedrijven wordt maar 80 à 150 gram groente geserveerd. Te weinig volgens specialisten. Franstalige -Belgen lijken ook grotere vleeseters te zijn: in alle bedrijven, 90 procent van de woonzorgcentra en 85 procent van de scholen ligt meer vlees op het bord dan de aangeraden 100 gram. De gewoonte om één keer per week frieten te eten, blijkt ook onder de taalgrens goed ingeburgerd te zijn. In meer dan 6 op de 10 bedrijven kunnen werknemers zelfs elke dag frieten eten. 
Wat fruit betreft, doen ze het in Franstalige België wel beter. In bijna de helft van de scholen en de bedrijven wordt elke dag fruit aangeboden als dessert. Meer dan 1 op de 10 van die scholen kiest zelfs voor biologisch fruit. Maar net als in Vlaanderen kun je in Waalse en Brusselse kantines heel vaak ook voor een zoet alternatief kiezen. 
In Franstalige scholen staan ook opvallend meer automaten. Meer dan de helft van de scholen heeft nog een frisdrank-automaat en 30 procent een snackautomaat. In tegenstelling tot de Vlaamse overheid heeft de Franse Gemeenschap nog geen afspraken gemaakt om het aantal automaten af te bouwen.

Tekst: piet desmyter

ad

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*